Po około 150-letniej niewoli, na mocy traktatu wersalskiego z 1919 roku Pomorze powróciło do Polski. Na otrzymanym skrawku wybrzeża znajdowała się szczęśliwie Wielka Wieś, dla której był to początek największego w historii rozwoju.

Następnego dnia po oficjalnych zaślubinach Polski z morzem, które odbyły się w Pucku 10 lutego 1920 roku, generał Józef Haller wraz z osobami towarzyszącymi przybył do Wielkiej Wsi, gdzie odbył się na pokładzie kutra o nazwie “Gwiazda Morza” rejs pod polską banderą, po pełnym morzu, stanowiący nieoficjalne, pełnomorskie zaślubiny Polski z morzem.

 

Oficer i żołnierz [300x463] Żołnierze na łódce [300x209]

 

Jeden z oficerów – ppłk. Henryk Bagiński, zafascynowany pieknem krajobrazu widzianego z pokładu “Gwiazdy Morza”, postanowił kupić od Leona Torlińskiego ziemię – 20 ha ziemi wraz z przyległym lasem, nadając nowej osadzie nazwę Hallerowo. Założenie Hallerowa miało przypominać światu doniosły akt historycznego powrotu Polski nad Bałtyk.

Józef Haller został właścicielem części terenu na podstawie kontraktu kupna-sprzedaży z 15 listopada 1920 roku z wpisem do rejestru 10 kwietnia 1921 roku.

„Generał J. Haller nabył parcele położone w obrębie nieruchomości „Wielka Wieś” pow. puckiego, woj. pomorskiego, przestrzeni 5 ha (na podstawie protokołu z 31.03.1922r.), które zostały na jego imię przepisane w ks. gruntowej dla Gminy Wielka Wieś na karcie 199 tom VII i tam są oznaczone nr 659/41, 660/41 i 661/42.

Parcele łącznie z innymi sąsiednimi gruntami w obrębie tejże miejscowości, a należące do Aleksandra Andrzejewskiego, małżonków Torlińskich i innych, przeznaczone zostały na letnisko nadmorskie pod nazwą „Wielka Wieś Hallerowo” i za zezwoleniem Okręgowego Urzędu Ziemskiego w Poznaniu podzielone przez Państwowy Urząd Katastralny w Pucku na drobne parcele – place.”

Z kontraktu kupna-sprzedaży Haller – Litterer
Akta gruntowe z Biura Notarialnego

Atrakcyjne położenie, malowniczość terenu, bliskość otwartego morza i zatoki, plaże oraz walory komunikacyjne stwarzały bardzo dobre warunki wypoczynku oraz kuracji. Letnisko Hallerowo zaczęło się coraz bardziej rozwijać, co wpływało ożywiająco na gospodarkę osady i pobudzało do jej rozwoju. Uzupełnienie tworzącej się w Hallerowie i Wielkiej Wsi bazy turystycznej stanowiły pobliskie Cetniewo i Poczernino.

Józef Staśko, w “Przewodniku po Polskiem Wybrzeżu” z 1924 roku tak pisze o ówczesnej Wielkiej Wsi:

“Stosunki panujące w Wielkiejwsi pozostawiają jeszcze wiele do życzenia, ale widoczne są z każdym rokiem polepszenia. Można się spodziewać, że braki i niedogodności usuną się w ciągu lat najbliższych, jak w ogóle wszędzie na naszym wybrzeżu. W pierwszym rzędzie powinno się pomyśleć o dobrem przejściu na plaże przez tor kolejowy, potem o umocnieniu i zabezpieczeniu wydm i roślin na nich rosnących od zniszczenia, bo jeszcze nie wszyscy z naszej inteligencji nad morze jadącej zdaje sobie jasno sprawę z tego, że chodzić po wydmach nie można. Letnicy, leżący na plaży i wygrzewający sie do słońca narzekają w czasie wiatru, że im piasek lotny z wydmy zasypuje oczy. Nie wiedzą o tem, że to oni sami są sprawcami tego, łażąc po wydmach, jakby naumyślnie. (…) Kto pierwszy raz spojrzy na ten krajobraz, najlepiej pod zachód słońca, mając go za sobą, ten nigdy go nie zapomni jeszcze raz tu przybędzie, choćby zdaleka przypatrzeć się mu po raz wtóry…”

W latach 1921-1923 nastąpił rozwój budownictwa. Z tamtego okresu pochodzą m.in.: niewielki, drewniany, letniskowy domek nazywany od nazwiska generała “Hallerówką” – dzieło inżyniera Jana Pilara ze Starogardu, tzw. “Błękitny Domek” adiutanta generała Hallera – Jana Dworzańskiego, pensjonat państwa Bagińskich “Warszawianka” z gorącymi kąpielami morskimi (obecnie siedziba Straży Granicznej), pensjonat „Solmare” pani Wandy Andrzejewskiej oraz tzw. „Sienkiewiczówka” przy ul. Rybackiej 9 z piękną architekturą polskiego dworku. Na terenie dzisiejszego Ośrodka Przygotowań Olimpijskich Cetniewo znajdowała się jednostka szkoleniowa żołnierzy.

Historyczny obraz Hallerówki [300x218]

Historia “Hallerówki” kryje w sobie ciekawy epizod. W latach 20-tych generał Józef Haller wraz z generałem T. Rozwadowskim przystąpili jako główni udziałowcy do założonego przez Związek Hallerczyków Zrzeszenia Pracy Spółdzielni Zarobkowej, której głównym celem miało być m.in. zdobycie środków dla żołnierzy pozostających bez pracy. Niestety po krótkim okresie spółka upadła, główni jej udziałowcy popadli w ogromne długi a Bank Gospodarstwa Krajowego w Warszawie, który udzielił im kredytu zajął budynek w Hallerowie wchodząc na jego hipotekę. Przyjaciele i towarzysze broni generała zawiązali Komitet Obywatelski Wykupu Hallerowa, który zbierał składki na wykup budynku. Ostatecznie nieruchomość wraz z „Hallerówką” nabył Zarząd Chorągwi Wielkopolskiej Związku Hallerczyków, który następnie dokonał aktu darowizny budynku na rzecz syna Józefa Hallera – Eryka. W ten sposób pozostał on nadal w rękach rodziny de Hallenburg Haller do roku 1939.

W 1926 roku założono Towarzystwo Przyjaciół Hallerowa (zatwierdzone i wciągnięte do rejestru stowarzyszeń i związków zodnie z postanowieniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 1926 roku), którego celem było inicjowanie rozwoju osady pod względem ekonomicznym, kulturalnym, estetycznym, sportowym i towarzyskim. Należeli do niego sympatycy i obywatele Wielkiej Wsi oraz pracownicy z terenu starostwa.

Kaplica Kościoła pw Św Wojciecha [213x300]

Wnętrze Kaplicy [197x300]

20 stycznia 1929 roku został zatwierdzony projekt kaplicy – kościoła p.w. Św. Wojciecha, realizowany przez Towarzystwo Przyjaciół Hallerowa. Autorem projektu kaplicy w stylu gotyku nadwiślańskiego był profesor Politechniki Warszawskiej inż. Lisiecki. Na czele Komitetu Budowy Kościoła stanął ksiądz Kazimierz Merklein, dzieki pomocy którego budowę rozpoczętą w 1930 roku zakończono w ciągu trzech lat.

Lata dwudzieste to również początek rozwoju turystyki na tym terenie. Willowa dzielnica Hallerowo stała się słynnym ekskluzywnym kąpieliskiem, do którego zjeżdżali się znamienici goście, głównie wyżsi oficerowie sztabowi II Rzeczpospolitej oraz “salonowa” Warszawa – malarze, poeci, muzycy i pisarze oczekujący na twórczą wenę. Dalszy rozwój ruchu turystycznego znacznie zwiekszyło dogodne połączenie komunikacyjne z resztą kraju. 

W latach 1929 -1931 Wielka Wieś – Hallerowo została połączona z powstającym wówczas letniskiem – Jastrzębią Górą. Inicjatorem budowy drogi było również Towarzystwo Przyjaciół Hallerowa. Nawierzchnię mającej blisko dziewięć kilometrów drogi stanowiła ręcznie układana kostka bazaltowa, sprowadzana z Wołynia. Wkrótce po oddaniu do użytku odbył się po niej pierwszy wyścig automobilowy. Droga ta, nazywana „Bulwarem Nadmorskim”, służy do dzis i podlega konserwatorowi zabytków.

Dzięki staraniom Towarzystwa wzniesiono także budynek stacji kolejowej, która do 1950 roku nosiła nazwę Wielka Wieś – Hallerowo.

Władysławowo

Realizacja: IDcom-web.pl

logo Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji

Informacja o dofinansowaniu Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji

Projekt "Dostosowanie stron internetowych podmiotów realizujących zadania publiczne z terenu Gminy Władysławowo do wymogów WCAG 2.0 poprzez ich budowę" współfinansowany przez Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji w ramach konkursu: Dofinansowanie budowy lub dostosowania stron internetowych podmiotów realizujących zadania publiczne do potrzeb osób niepełnosprawnych.